Świadomość i zaspakajanie potrzeb

Potrzeby a psychoterapia Gestalt

Świadomość i zaspakajanie potrzeb

Wiele problemów, które pojawiają się w życiu, wynika z niezaspokojonych potrzeb. Czasami nie wiemy nawet, czego potrzebujemy. Czujemy tylko, że czegoś nam brakuje lub że coś nas “uwiera”, ale nie zatrzymujemy się nad tym dłużej, ponieważ obowiązki wciągają nas w wir rzeczy do zrobienia. Może być też tak, że wiemy co byśmy chcieli lub co jest dla nas ważne, trudno jednak jest się zmobilizować do zaspokojenia swojej potrzeby i odkładamy to po raz kolejny w czasie. 

W psychoterapii Gestalt mówimy o cyklu doświadczenia i samoregulacji. Jest to model rozwinięty przez Josepha Zinkera i może dotyczyć całego życia, albo jakiś konkretnych sytuacji. Na przykład siedzisz w fotelu czytając książkę i nagle dostrzegasz swojego kota, który właśnie się obudził i przeciąga się na parapecie. Patrząc na niego czujesz, że chciałbyś go pogłaskać. Mobilizujesz więc energię, wstajesz z fotela i do niego podchodzisz. Głaszcząc go, odczuwasz przyjemność z kontaktu z jego miękkim futerkiem i uśmiechasz się w odpowiedzi na jego ciche mruczenie. Zadowolony wracasz do czytania swojej książki. To jest bardzo prosty przykład zaspokojenia potrzeby kontaktu. Czujesz potrzebę, zaspokajasz potrzebę, pojawia się spełnienie lub ulga. Cykl doświadczenia dotyczy wszystkich naszych potrzeb, zarówno fizjologicznych, np. jedzenie, jak i psychicznych i emocjonalnych, np. dotyczących bycia akceptowanym, uznanym, kochanym i szanowanym. 

Czujemy się dobrze, gdy nasze potrzeby są płynnie zaspakajane. Jeśli jednak napotykamy na podobne problemy lub mamy wrażenie, że “utykamy” w podobnym miejscu, to może oznaczać, że mamy “przerwę” (blokadę) w naszym cyklu doświadczenia. Uświadomienie sobie tego może być punktem wyjścia do odkrycia schematu w naszym funkcjonowaniu, który może być przyczyną, że sprawy nie układają się tak jakbyśmy tego chcieli. Zazwyczaj doświadczamy więcej niż jednej przerwy w cyklu energetycznym, a umiejscowienie takiej blokady może zależeć od sytuacji lub obszaru w naszym życiu. To znaczy, że w obszarze pracy możemy mieć blokadę w zmobilizowaniu się do działaniem, a w domu robimy wiele rzeczy, ale nic nie sprawia nam przyjemności.

 

Cykl samoregulacji

 

Cykl doświadczenia składa się z sześciu etapów. Najpierw pojawia się wrażenie. Może tu chodzić o jakieś doświadczenie lub naszą potrzebę zarówno fizyczną jak i emocjonalną. Na przykład, gdy jesteś pochłonięty jakimś zadaniem, zaczynasz odczuwać lekki dyskomfort. Jeśli się zatrzymasz i spróbujesz poczuć o co chodzi, może zauważysz, że masz sucho w gardle, lekko zaczyna boleć cię głowa i uświadomisz sobie, że chce się Ci pić. Przecież od porannej kawy minęło już kilka godzin, a Ty nic od tego czasu nie piłeś. Ta świadomość to kolejny etap cyklu, badamy i rozumiemy naszą potrzebę.

W momencie, kiedy już uświadomiłeś sobie, że chce Ci się pić, przychodzi kolej na mobilizację energii, by przerwać to czym się w danym momencie się zajmujesz i zrobić sobie coś do picia. Jeżeli jest Ci trudno oderwać się od swojego zadania, zaczynasz ignorować swoją potrzebę, mówiąc sobie, że Twoje pragnienie może poczekać, to może oznaczać, że masz przerwę w cyklu między świadomością a mobilizacją energii. Najczęściej pojawia się ona, gdy umniejszamy swoim potrzebom lub gdy emocje blokują nas przed zmobilizowaniem się do działania. Taka blokada mogła pojawić się w dzieciństwie, na przykład, jeśli uczono Cię, że zawsze masz najpierw zrobić coś dla innych, by być dobrym człowiekiem, a Twoje potrzeby są nieważne i powinny być na końcu. Skutkiem tego może być sytuacja, że łatwo przychodzi Ci zmotywowanie się do wykonywania obowiązków i robienie czegoś dla innych, ale niestety często nie starcza już Ci siły, by zadbać o siebie.

Kolejnym etapem cyklu jest działanie, które następuje po zmobilizowaniu energii. Tutaj realizujesz swoją potrzebę, zabierasz się za to co miałeś do wykonania. Tutaj także możesz mieć blokadę, jeśli zaniechasz aktywności, która miała zaspokoić Twoją potrzebę. Możesz też przekierować energię na coś innego, na przykład zamiast pójść na spacer, zabierzesz się za sprzątanie.

Żeby rzeczywiście w pełni zaspokoić swoją potrzebę konieczne jest działanie w kontakcie – czyli byciu w pełnym zanurzeniu w tym co doświadczamy. Na przykład jeśli wyjechałeś na wakacje, ale zamiast cieszyć się z wypoczynku, cały czas myślisz o mailach i sprawach, które czekają na Ciebie w pracy, nie korzystasz z wyjazdu. Prawdopodobnie jak wrócisz, bardzo szybko zapomnisz o urlopie i znowu będziesz czekać na kolejny.

W przypadku działania bez kontaktu trudno nam jest przejść do kolejnego etapu cyklu, jakim jest satysfakcja lub nasycenie. Wspinaczom górskim, gdy osiągnie szczyt, zaleca się, by uznali swoje dokonanie i świętowali swój sukces, a dopiero po zejściu na dół, mogą zacząć myśleć o kolejnym wyzwaniu. Jeżeli nie potrafimy cieszyć się z naszych osiągnięć, łatwo jest wpaść w pułapkę ciągłego niezaspokojenia i niezadowolenia.

Ostatnim etapem cyklu doświadczenia jest wycofanie, które pojawia się, gdy zaspokoimy swoją potrzebę. Umożliwia ono przejście do kolejnych potrzeb. Etap ten wiąże się z poprzednim etapem, związanym z poczuciem satysfakcji. Czasami nie potrafimy się wycofać i cały czas pozostajemy w działaniu. Przykładem może być tutaj perfekcjonizm, gdy zostajesz do późna w pracy, ponieważ cały czas nie jesteś zadowolony z prezentacji, nad którą pracujesz, a którą Twoi koledzy już dawno uznali za doskonałą.

Psychoterapia może pomóc Ci uświadomić sobie blokady, które występują u Ciebie w Twoim cyklu doświadczenia oraz odkryć mechanizmy, które za nimi stoją. Pracując z terapeutą nad uelastycznieniem tych mechanizmów i samoregulacją, możesz przywrócić przepływ energii w Twoim cyklu, co będzie prowadzić do zaspokojenia Twoich potrzeb.



Zobacz także

Jak uważność (Mindfulness) może Ci pomóc?

Mówiąc o uważności wspominamy o poszerzaniu świadomości własnego doświadczenia w trzech obszarach: myśli, emocji i doznań płynących z własnego ciała. Zwracając uwagę na wszystkie te sfery możemy lepiej poznać siebie,…

Wstyd a współczucie wobec siebie

Wstyd to emocja, z którą trudno jest sobie radzić. Wstyd jest emocją, która pojawia się, gdy obawiamy się utraty więzi z innymi. Może to być wywołane, tym, że nie spełniliśmy…